Фотовыставка «Тамгалы петроглифтері» (Петроглифы Тамгалы»)

2015 жылы 29 желтоқсанда Ә. Қастеев атындағы ҚР Мемлекеттік өнер мұражайында «Тамгалы петроглифтері» фотокөрмесінің ашылу салтанаты болады. Фотокөрме Қазақстанның ғана емес, Бүкіл Орта Азияның да жартастағы өнерінің керемет ескерткішіне арналған. Ескерткіш 2004 жылдан ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұрасына енгізілген, қазір соның қарауында.


Тамғалы сайы – петроглифтері магиялық-театралдық көрініске декорациясымен ғана алға шығып қоймай, өзіне ежелгі адамдар әлемі суретінің кілтін де ұстап тұрған ашық аспан астындағы бірегей ғибадат орны. Ғибадатхана қола дәуірінде арий тайпаларының қолымен салынған. Біздің көзқарасымызша, петроглифтер Индра құдайының өмірді құруы және оның әзәзіл-жылан Вритраны жеңуі туралы Ригведадан алынған мифті иллюстрациялайды.

Табиғат ландшафындағы өзінше «амфитеатр» құрған жартастар – ғибадатхананың аса маңызды бөлігі. Баспалдақты жартастардың тотыққан жылтыр-қара беттері жартастағы суреттер үшін таптрмас фон құрайды. Тамғалы ғибадатханасының петроглифтерін 1957 жылы А.Г. Максимова бастаған Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы ашты. А.Н. Берштам мен А.Д. Грачтың еңбектеріне сүйенген Максимова ескерткішті қола және ерте темір дәуіріне (б.д.д. ІІ-І мыңжылдық), орта ғасырларға (VI-VII ғғ. түрік заманы) және жаңа заманға (түрлі таңбалар мен сакралдық мәтіндер) жатқызды. Кейіннен бұл мерзімдік белгілеулер қайта талданып, нақтыланды, алайда тұтастай алғанда Қазақстан петроглифтері үшін негіз болып қала берді.

70-жылдары зерттеуші А.Г. Медоев қола дәуіріндегі петрглифтерді белгілеу үшін «тамғалы дәстүрі» терминін кіргізді, ол мұнымен қоса «жартастар архитектурасымен» келісім тапқан, петроглифтер ырғағына бағынған жартастағы суреттердің бейнелеу қатары деген ұғымды да енгізді. Соңында, Медоев театрдың предтечесі сияқты алғашқы тұрмыстық Тамғалы ғибадатханасы туралы көрегендікпен айтты.

Тамғалы ғибадатханасының бейнелі қатары ежелгі адамның Әлем және оның құрылысы туралы пұтқа табынушылық ұғымын білдіреді. Жартастағы суреттердің кейбір желілері бізді зерттеушелерге әлі де толықтай қайта қарастыруға тиіс ежелгі мифтерге апарып тастайды. Көптеген зерттеушілер Тамғалы ғибадатханасы – құрбан шалу, абыздар мен бөгде біреулердің киімін киген адамдардың діни көрініс жасауы сияқты ұжымдық ғұрыптық әрекеттер өтетін орын болған деп топшылайды.

Тамғалы петроглифтерінің өзіндік ерекшелігі мен тұтастығы, «қалдық ландшафтардың тарихи көрнекілігі» осы көрнекті ескерткішті басқалардан оқшау етіп көрсетеді, сөйтіп оны Қазақстан мен Орта Азиядағы көне діни және мәдени орталықтардың бірі болған деп қарауға мүмкіндік береді.

Доктор Саид Ғалымжанов – жетекші

Петроглифы Тамгалы Пантеон богов.jpg

29 декабря в 16.00 в Государственном музее искусств им. А. Кастеева состоится открытие фотовыставки «Петроглифы Тамгалы». Фотовыставка посвящена уникальному памятнику наскального искусства не только Казахстана, но и всей Центральной Азии. С 2004 года памятник включен во Всемирное наследие ЮНЕСКО и находится под его охраной.


Урочище Тамгалы – это уникальный храм под открытым небом, петроглифы которого выступали не только декорацией к магическому ритуально-театральному действу, но заключали в себе код картины мира древних людей. Святилище было создано арийскими племенами в эпоху бронзы. На наш взгляд, петроглифы иллюстрирует миф из Ригведы о создании жизни богом Индрой и его победу над змеем-демоном Вритрой.

Важнейшей композиционной частью святилища являются скалы, образующие своеобразный “амфитеатр” природного ландшафта. Глянцево-черные поверхности с патиной ступенчатых скал создают неповторимый фон для наскальных рисунков. Петроглифы святилища Тамгалы были открыты в 1957 году Южно-Казахстанской археологической экспедицией под руководством А.Г. Максимовой. На основании трудов А.Н. Бернштама и А.Д. Грача памятник был датирован Максимовой эпохой бронзы и раннего железа (II-I тыс. до н.э.), средневековья (тюркское время VI-VII вв.) и нового времени (различные тамги и сакральные тексты). Позже эта датировка детализировалась и уточнялась, но в целом стала опорной для петроглифов Казахстана.

В 70-е годы исследователь А.Г. Медоев впервые вводит термин “тамгалинская традиция” для обозначения петроглифов бронзового века, он вводит также понятие изобразительного ряда наскальных рисунков, подчиненного ритму петроглифов в согласии с “архитектурой скал”. Наконец, Медоев прозорливо высказался о первобытном храме Тамгалы как о предтече театра.

Изобразительный ряд святилища Тамгалы отражает языческие представления древнего человека о Мире и его устройстве. Некоторые сюжеты наскальных рисунков отсылают нас к древним мифам, которые ещё предстоит в полной мере реконструировать исследователям. Многие исследователи полагают, что святилище Тамгалы – это то место, где происходили коллективные ритуальные действа с жертвоприношениями, культовой драматургией, жрецами и ряжеными.

Своеобразие и цельность петроглифов Тамгалы, историческая “репрезентативность реликтового ландшафта” выделяют этот выдающийся памятник среди прочих и позволяют рассматривать его как один из древнейших культовых и культурных центров Казахстана и Средней Азии.

Доктор Саид Галымжанов – куратор

Вт29 декабря 2015, 16:00

Рассказать друзьям:

Адрес:

Центральный выставочный зал ГМИ РК им. А.Кастеева

г.Алматы, ул.Желтоксан, 137 уг.ул. Джамбула
Контактные данные:
+7-(727)-267-40-22, +7-(727)-267-40-17
E-mail: kasteevmuseum@hotmail.com


Ә. Қастеев атындағы ҚР МӨМ Орталық көрме залы

Алматы қ., Желтоксан к., 137, Жамбыл көш.қиылысы
Анықтама телефондары:
+7-(727)-267-40-22, +7-(727)-267-40-17
Е-mail: kasteevmuseum@hotmail.com

Добавить отзыв


Защита от автоматических сообщений

Выставки

  • Выставка
    Выставка «Международное образование»

    Приглашаем на выставку «Международное образование». Образование за рубежом - это перспективно и увлекательно! Узнайте о том, как поступить в иностранный университет, на выставке «Международное образование», где вас ждет: - общение с представителями вузов мира в формате «вопрос-ответ»; - подготовка к поступлению: программы и курсы; - информация о секретах сдачи TOEFL, IELTS, GMAT, • Более 100 университетов, более 500 программ магистратуры и бакалавриата, МВА и PhD, ведущих вузов Европы, Азии, США, России и Казахстана. ...

    Ещё...
  • Школы-пансионы
    Школы-пансионы и колледжи Великобритании, США и Канады

    Приглашаем на образовательную выставку "Школы-пансионы и колледжи Великобритании, США и Канады" 6 февраля в Астане и 7 февраля в Алматы! Почему вам стоит посетить нашу выставку? • Февраль – самое время сделать выбор дальнейшего обучения для вашего ребенка на 2016-2017 год; • Обучение в частной школе за рубежом – это удивительные школьные годы сейчас и потрясающие перспективы для вашего ребенка в будущем; • Международные партнеры "M&K" и представители лучших частных школ Великобритании, США и Канады лично проведут встречи с вами и будущими учениками; • Вы сможете из первых рук получить информацию...

    Ещё...